By Sinh Đồng 
Yên Tử từ lâu đã được xem là trung tâm Phật giáo Trúc Lâm, gắn liền với lịch sử hàng trăm năm và những vị thiền sư nổi tiếng. Vùng núi linh thiêng này không chỉ hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ mà còn bởi những công trình tâm linh trải dài trên các sườn núi, nơi lưu giữ giá trị văn hóa, tín ngưỡng và truyền thống Phật giáo Việt Nam. Mỗi bước chân trên Yên Tử đều gợi nhắc về lịch sử, tinh thần và những câu chuyện đức hạnh của các Ngài, khiến hành trình khám phá trở nên sâu sắc và ý nghĩa.
Bài viết top 5 công trình tâm linh tiêu biểu tại khu du lịch Yên Tử sẽ dẫn dắt bạn tìm hiểu về các ngôi chùa và di tích nổi bật. Đồng thời giới thiệu vị trí, ý nghĩa và nét kiến trúc độc đáo của từng công trình giúp chuyến tham quan trở nên đầy đủ, ấn tượng hơn.
Chùa Bí Thượng
Chùa Bí Thượng hay còn gọi là Chùa Trình Yên Tử – là điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình lên non thiêng, nơi du khách thực hiện nghi thức trang trọng “đi trình, về tạ”. Theo tương truyền lịch sử, vua Trần Nhân Tông từng ghé lại nơi đây hơn 700 năm trước để nghỉ ngơi trước khi lên núi tu hành, rồi sáng lập Thiền phái Trúc Lâm – dòng Phật giáo mang đậm tinh thần và cốt cách Việt. Trải qua thiên tai và địch họa, chùa từng bị tàn phá, sau đó được phục dựng quy mô nhỏ, cho đến năm 2006 đã được mở rộng khang trang nhờ đầu tư của Nhà nước cùng nguồn công đức nhân dân. Chùa sở hữu kiến trúc kiểu “nội công, ngoại quốc” với chính điện thờ đầy đủ các tầng tượng Phật theo truyền thống Bắc Bộ, cùng khu tả vu – hữu vu thờ Thập bát La Hán và nhà Tổ thờ Tam Tổ Trúc Lâm. Không chỉ là nơi trình báo lòng thành trước cửa Phật, chùa còn là không gian lắng đọng giúp du khách chỉnh lại nhịp bước, gột rửa ồn ào trước khi tiến sâu vào miền đất Thiền Yên Tử linh thiêng.
Chùa Giải Oan
Chùa Giải Oan là điểm đến linh thiêng nằm sâu trong quần thể danh thắng Yên Tử, tựa lưng vào núi Ngọc – ngọn núi thuộc Tổ sơn, phía trước ôm lấy dòng suối Giải Oan mát lành. Theo truyền thuyết đây là nơi Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông từng lập đàn siêu độ cho các cung phi, thị hầu đã trẫm mình dưới suối Hổ Khê, gửi lại câu chuyện bi tráng hòa cùng tinh thần từ bi của cửa Phật. Trong giáo lý Phật giáo, “Giải Oan” mang ý nghĩa cởi bỏ những ràng buộc oan trái để thoát vòng sinh tử luân hồi, nên mỗi bước chân đến chùa đều gợi cảm giác nhẹ nhõm lạ thường. Chùa được trùng tu theo nhiều mốc quan trọng: Chính điện xây dựng năm 1994 do Ni trưởng Chân Đức cùng Phật tử công đức, Điện Mẫu tôn tạo năm 2003 – nơi duy nhất tại Yên Tử thờ thân mẫu vua Trần Nhân Tông là Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng Thái Hậu và Nhà Tổ hoàn thiện năm 2010. Không gian chùa còn lưu dấu vườn cây ăn quả cổ thụ hàng trăm năm tuổi như vải, mít, xoài… do người xưa trồng để dâng quả cúng Phật, tạo nên cảnh sắc an nhiên, gần gũi giữa núi rừng. Chùa Giải Oan cũng đặc biệt bởi hệ thống thờ Mẫu phong phú bậc nhất Yên Tử, làm nên một điểm giao thoa hiếm có giữa đạo Phật và tín ngưỡng dân gian.
Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử (Chùa Lân)
Chùa Lân (tên chữ Hán – Long Động Tự) là điểm dừng chân linh thiêng trên đường vào Yên Tử, nổi tiếng bởi dáng núi tựa Kỳ Lân phủ phục. Tương truyền Thượng hoàng Trần Nhân Tông từng nghỉ đêm tại đây và mộng thấy Rồng vàng bay vào động, hồ sen tỏa hương, từ đó chùa còn được gọi là Chùa Động Rồng. Dấu tích nền móng chùa cổ thời Trần vẫn còn trước Đại Hùng Bảo Điện, minh chứng cho lịch sử hơn 700 năm. Năm 2002, chùa được mở rộng thành Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử với khuôn viên 23,7 ha, gồm nhiều hạng mục như Thiền Đường, Nhà Tổ, La Hán Đường và Hồ Tĩnh Tâm. Chính điện thờ Phật Thích-ca Mâu-ni, hai bên là tượng Văn Thù – Phổ Hiền Bồ Tát, chạm khắc phù điêu tái hiện trọn đời Phật Tổ. Thiền viện giữ tinh thần tu hành thuần khiết: không đốt vàng mã, không đặt hòm công đức, mọi cúng dường đều tùy tâm. Ngày nay nơi đây là không gian thanh tịnh để chiêm bái và đón hàng chục nghìn người mỗi năm đến tu thiền, hòa quyện giữa lịch sử, thiền học và cảnh sắc Yên Tử.
Chùa Một Mái
Chùa Một Mái tên xưa là Chùa Bồ Đà, còn được dân gian gọi là Chùa Bán Thiên – Chùa Bán Mái, là điểm đến tâm linh độc đáo của Yên Tử. Tương truyền Phật Hoàng Trần Nhân Tông từng tọa thiền, đọc sách và soạn kinh trong Động Thanh Long – nơi xưa gọi là am Ly Trần, mang ý nghĩa thoát khỏi cõi trần tục. Chùa hiện nay vẫn giữ kiến trúc một mái đá cheo leo ôm vào vách núi, tạo cảm giác thanh thoát, huyền bí. Bên trong là hệ thống tượng thờ và đồ thờ bằng đá trắng có niên đại cuối Lê – đầu Nguyễn, với các ban thờ Tam Thế Phật, Bồ Tát, Tam Tổ Trúc Lâm và Đức Chúa Ông. Bát hương cổ năm 1853 khắc câu “Phật, Pháp, Tăng tam bảo kim cương” cùng thần chú “Úm ma ni bát mê hồng”, là tư liệu giá trị minh chứng dấu ấn lịch sử – tín ngưỡng. Phía trước chùa là Tháp Thanh Long thời Lê, thờ thiền sư Nguyên Hội, người từng trụ trì và đắc đạo tại đây. Không gian quanh chùa hòa quyện suối nguồn, vách đá và mai vàng Yên Tử nở rộ cuối xuân, loài hoa từng được Trần Nhân Tông ngợi ca trong bài thơ Tảo Mai Kỳ Nhất, làm nên vẻ đẹp thanh cao rất riêng cho điểm đến này.
Chùa Hoa Yên
Ở độ cao 534m so với mực nước biển, chùa Hoa Yên – tiền thân là chùa Vân Yên, được vua Lê Thánh Tông đổi tên vào thời Lê và từ lâu đã được xem là trung tâm quan trọng nhất của quần thể Yên Tử. Với vị thế “Chùa Cả”, nơi đây từng là điểm hội tụ hoằng pháp của nhiều bậc thiền sư qua các triều đại, đặc biệt là Phật Hoàng Trần Nhân Tông, Pháp Loa và Huyền Quang – những người đặt nền móng cho Thiền phái Trúc Lâm, gắn với tinh thần nhập thế, hộ quốc an dân. Dấu ấn lịch sử của chùa còn được khẳng định qua nền móng thời Trần phát lộ năm 2001, cùng bia Hậu Phật ghi công đức bà Vũ Thị Phương trước năm 1723, minh chứng cho giá trị văn hóa và tín ngưỡng bền lâu. Không gian chùa hài hòa giữa kiến trúc “Nội công, ngoại quốc” (xây dựng lại năm 2002) và cảnh sắc cổ kính của ba cây đại vài trăm năm tuổi, cây sung cổ cùng hệ thống tháp mộ Thiền sư, trong đó nổi bật là Tháp Thiền Định với gạch men xanh thời Trần. Sự tĩnh tại giữa núi rừng linh thiêng khiến Hoa Yên không chỉ là điểm dừng chân hành hương, mà còn là nơi để mỗi du khách lắng lòng, cảm nhận chiều sâu Phật giáo Việt giữa mạch nguồn Yên Tử.
Bài viết top 5 công trình tâm linh tiêu biểu tại Yên Tử đã giới thiệu những điểm chùa, di tích gắn liền với lịch sử và tinh thần Phật giáo Trúc Lâm. Mỗi công trình không chỉ mang giá trị kiến trúc mà còn chứa đựng câu chuyện và di sản văn hóa lâu đời. Hành trình tại đây sẽ là dịp giúp bạn tĩnh tâm và ghi nhớ những giá trị văn hóa quý báu, hãy để tour Yên Tử trở thành khoảnh khắc thiêng liêng đầy cảm xúc. Chúc bạn có những trải nghiệm trọn vẹn khi viếng thăm từng ngôi chùa, từng tháp cổ và tận hưởng sự thanh tịnh.